Denetimin yeni adı: Bir maniniz yoksa müfettiş gelecek

Emek Araştırmaları Derneği'nin (EMEK-AR) hazırladığı rapor, Türkiye'nin iş yeri denetimleri konusunda birçok gelişmekte olan ülkenin gerisinde kaldığını ortaya koydu.

2024 yılında ücretli işçi çalıştıran 2 milyon 241 bin 896 iş yerinin yalnızca 5 bin 421'i ücret, fazla mesai ve çalışma koşulları açısından denetlendi. Bu tablo, iş yerlerinin yüzde 99,8'inin söz konusu alanlarda denetlenmediğini gösteriyor.

İŞ YERİ SAYISI ARTTI, DENETİMLER AZALDI

EMEK-AR'ın raporuna göre, Türkiye'de iş yeri sayısı 2010 yılına göre yüzde 69,1 artmasına rağmen işçi sağlığı ve iş güvenliği denetimleri ciddi şekilde azaldı.

2010 yılında 16 bin 395 olan iş sağlığı ve güvenliği teftişleri, 2024 yılında yüzde 56 düşüşle 7 bin 162'ye geriledi.

Nefes'in haberine göre, çalışma saatleri, ücretler, fazla mesai ödemeleri, yıllık izinler, sosyal sigorta ve sendikal haklar gibi konuları kapsayan işin yürütümü denetimleri ise aynı dönemde yüzde 81,5 oranında azalarak 29 bin 292'den 5 bin 421'e düştü. Buna karşılık iş yeri sayısı 1 milyon 325 binden 2 milyon 241 bine yükseldi.

MÜFETTİŞ BAŞINA DÜŞEN İŞ YERİ SAYISINDA TÜRKİYE ZİRVEDE

Dr. Fatih Güngör imzasını taşıyan "Türkiye'de İş Teftişi: Denetlenmeyen Sermaye, Dizginlenmeyen Sömürü" başlıklı raporda, müfettiş başına düşen iş yeri sayısının uluslararası karşılaştırmalarda dikkat çekici seviyelere ulaştığı belirtildi.

Rapora göre Bulgaristan'da bir müfettişe 550, Portekiz'de 717, Malezya'da 1.345 iş yeri düşerken, Türkiye'de bu sayı 2 bin 445'e yükseliyor. Türkiye bu alanda ancak Arjantin ile benzer seviyelerde bulunuyor.

ÇALIŞAN SAYISI ARTIYOR, MÜFETTİŞ SAYISI AZALIYOR

Raporda yer alan verilere göre, Türkiye'de çalışan sayısı 2017'ye kıyasla yaklaşık 4,5 milyon artarak 2024 yılında 32 milyon 620 bine ulaştı.

Ancak aynı dönemde toplam iş müfettişi sayısı 1.019'dan 917'ye düştü. Böylece 100 bin çalışan başına düşen müfettiş sayısı da 3,6'dan 2,8'e geriledi.

2024 yılında her 100 bin iş yerinden yalnızca 319'unda iş sağlığı ve güvenliği denetimi yapılırken, denetlenmeyen iş yerlerinin oranı yüzde 99,7'ye çıktı.

İş sağlığı ve güvenliği teftişlerinde ulaşılan işçi oranı ise 2010'daki yüzde 16,1 seviyesinden yüzde 3,6'ya kadar geriledi.

DENETİMLER ÖNCEDEN HABER VERİLEREK YAPILIYOR

Raporda özellikle küçük işletmelerde denetimlerin yok denecek kadar az olduğu vurgulandı. Denetimlerin artık çoğu zaman habersiz değil, işverenlere önceden bilgi verilerek gerçekleştirildiği belirtildi.

"Bir maniniz yoksa müfettişlerimiz gelecek" anlayışının yaygınlaştığı ifade edilirken, işverenlere doğrudan ceza kesmek yerine eksikliklerin giderilmesi için süre tanındığı kaydedildi.