Türkiye borç batağında: 44 milyon kişi bankalara mahkum

Türkiye’de artan hayat pahalılığı ve düşen alım gücü, milyonlarca vatandaşı bankalara daha fazla borçlanmaya yöneltti.

Bankalar Birliği Risk Merkezi verilerini analiz eden Prof. Dr. Davut Pehlivanlı borç sarmalı içinde yaşayan Türkiye tablosunu ortaya koydu.

Nüfusun yarısının bankalara borçlu olduğu tabloya göre bireysel borç toplamı 6.5 trilyon lirayı aştı. 2015’te nüfusun yüzde 33’ü bankalara borçluyken, bu oran Nisan 2026’da yüzde 51 oldu.

Borçlu sayısı 25 milyondan 44 milyona yükseldi. Geçmiş yıllarda ev, araba almak ve yatırım yapmak için borçlanan vatandaş günümüzde ise mutfak, giyim gibi temel ihtiyaçları karşılamak için kredi kartı ve ek hesaplara yüklendi.

EN BORÇLU ŞEHİRLER

Karar'ın haberine göre, bireysel kredilerdeki batık oranının iki kat arttığına dikkat çeken Prof. Dr. Pehlivanlı, her gün yaklaşık 7 bin kişinin icra takibine düştüğünü söyledi.

İstanbul’da yaşayanların yüzde 27’sinin, Ankara’nın yüzde 10’unun ve İzmir’in yüzde 7’sinin borçlu olduğunu açıkladı. Mevcut borçlanma hızının devam etmesi halinde 2035 yılında bankalara borçlu olması beklenen yetişkin oranının yüzde 75’lere çıkacağı tahmininde bulundu.

Artışın geçici olmadığını kaydeden Pehlivanlı, bu durum 2015’ten bu yana devam eden yapısal bir sorundan kaynaklandığını ifade etti.

GEÇİM İÇİN BANKA ZORUNLU OLDU

Hayat pahalılığı karşısında alım gücü eriyen dar gelirli vatandaşlar, geçimini sürdürebilmek için kredi ve kredi kartına yöneliyor.

Pehlivanlı, son 10 yılda bankalara borçlu nüfus oranının yüzde 33’ten yüzde 51’e yükseldiğini belirtti. Türkiye’de 44,2 milyon kişinin bankalara borçlu olduğunu ifade eden Pehlivanlı, yetişkinlerin yalnızca yüzde 14’ünün banka borcu bulunmadığını vurguladı. Toplam bireysel borç ise 6,5 trilyon lirayı aştı.

Türkiye, 2023 yılının haziran ayından bu yana enflasyonla mücadele programı uyguluyor ancak enflasyon bir türlü istenen düzeye inmiyor, açıklanan hedeflere ulaşılamıyor. Hayat pahalılığı karşısında alım gücünün erimesiyle geçim mücadelesi veren vatandaşların da son yıllarda bankalara olan borçları adeta fırladı. Bu duruma ilişkin değerlendirmelerde bulunan Pehlivanlı, Türkiye’de vatandaşların bankalara olan borçlarının yıllar içindeki değişimini mercek altına aldı. Türkiye Bankalar Birliği Risk Merkezi’nin aylık bültenlerini esas aldığını belirten Pehlivanlı, mevcut verilerin takipteki alacakların tamamını içermediğini, bu nedenle gerçek borçluluk oranının açıklanan seviyenin üzerinde olabileceğini ifade etti.

Pehlivanlı’nın aktardığı verilere göre Türkiye’de 44,2 milyon kişi, yani nüfusun yaklaşık yüzde 51,3’ü bankalara borçlu bulunuyor. Bu rakama takipteki alacakların tamamının dâhil olmadığını vurgulayan Pehlivanlı, varlık yönetim şirketlerine devredilen veya bankalar tarafından takip edilen borçlar da eklendiğinde oranın yüzde 55’in üzerine çıkabileceğini ifade etti. Son bir yılda borçlu sayısının 1,9 milyon kişi arttığını belirten Pehlivanlı, borçluluk eğiliminin yıllardır kesintisiz biçimde yükseldiğini söyledi.

ORTALAMA BORÇ 148 BİN LİRA

Türkiye’de 2015 yılında nüfusun yaklaşık yüzde 33’ü bankalara borçluyken, bu oranın Nisan 2026 itibarıyla yüzde 51,2’ye ulaştığını aktaran Pehlivanlı, borçlu kişi sayısının yaklaşık 25 milyondan 44 milyona yükseldiğini belirtti ve bu dönemde kur krizleri, salgın ve seçim süreçleri yaşanmasına rağmen vatandaşların borçlanmasındaki yükseliş eğiliminin hiçbir zaman kırılmadığına dikkat çekti. Ayrıca Türkiye’nin nüfus ve yaş dağılımı üzerinden yaptığı hesaplamayı paylaşarak yetişkin nüfusun yalnızca yüzde 14’ünün bankalara borcu olmadığını söyledi. Bu tablonun her sekiz yetişkinden yaklaşık yedisinin bankalara borçlu olduğu anlamına geldiğini belirten Pehlivanlı, borçsuz görünen kesimin bir bölümünün de banka sisteminin dışında kalan veya kredi kullanamayan kişilerden oluşabileceğini ifade etti. Pehlivanlı, vatandaşların bankalara olan toplam borcunun yaklaşık 6,5 trilyon liraya ulaştığını, kişi başına ortalama borcun ise 148 bin lira seviyesinde olduğunu aktardı.

TEMEL İHTİYAÇTA ARTIŞ

En dikkat çekici başlıklardan biri de borcun yapısındaki değişim oldu. Geçmişte vatandaşların daha çok konut, taşıt veya diğer varlık alımları için kredi kullandığını belirten Pehlivanlı, son yıllarda bu kredilerin toplam borç içindeki payının ciddi biçimde gerilediğini söyledi. Buna göre, Konut kredilerinin payı yüzde 26’dan yüzde 12’ye, Taşıt kredilerinin payı yüzde 6’dan yüzde 1’e,ihtiyaç kredilerinin payı yüzde 43’ten yüzde 24’e düştü. Buna karşılık kredi kartlarının payı yaklaşık iki katına çıktı. Kredili mevduat hesabı olarak bilinen ek hesapların payı ise yüzde 13’e ulaştı. Pehlivanlı, vatandaşların borçlarının yüzde 63’ünün kredi kartları ve ek hesaplardan oluştuğunu belirterek bunun bir “geçim borcu” tablosuna işaret ettiğini söyledi.

GÜNDE 7 BİN KİŞİ İCRA TAKİBİNDE

Pehlivanlı, batık bireysel borçların yaklaşık iki buçuk yılda 6,8 kat arttığını ifade etti. Bireysel kredilerdeki batık oranının yüzde 1,7’den yüzde 4,3’e yükseldiğini belirten Pehlivanlı, ödeme sorununun en fazla ihtiyaç kredileri, kredi kartları ve ek hesaplarda görüldüğünü kaydetti.

Türkiye’de her gün yaklaşık 7 bin kişinin icra takibine düştüğünü söyleyen Pehlivanlı, icralık durumdaki kişi sayısının toplum içindeki payının da ciddi boyutlara ulaştığını savundu. Pehlivanlı, son dönemde borcun en hızlı arttığı iller arasında Kahramanmaraş, Hatay ve Adıyaman’ın bulunduğunu söyledi. Toplam borç içindeki payın yaklaşık yüzde 27’sinin İstanbul’a, yüzde 10’unun Ankara’ya ve yüzde 7’sinin İzmir’e ait olurken, üç büyük şehrin toplam borç içindeki ağırlığının yüzde 44’e ulaştı.

YÜZDE 75 ÖNGÖRÜSÜ

Mevcut borçlanma hızının devam etmesi halinde 2035 yılında yetişkinlerin yüzde 70 ila 75’inin bankalara borçlu olabileceğini öne süren Pehlivanlı, finansal sistemin bir “doygunluk noktasına” yaklaştığını söyledi. Her yıl yaklaşık 1,9 milyon kişinin borçlu hale gelirken, ilerleyen yıllarda ya borçlanacak yeni kişi kalmayacağını ya da vatandaşların kredi değerliliklerinin yeni borçlanmaya izin vermeyecek.