Gıdada vurgun deşifre oldu: Ölüler üzerinden milyonluk makbuz

Meyve ve sebze hallerinin büyük tedarikçisi konumundaki 41 dağıtıcı hakkında sahte belgelerle ve arzı düşük göstererek fiyatları manipüle ettikleri suçlamasıyla soruşturma başlatıldı. 41 şirket yöneticisi hakkında gözaltı kararı verilirken; manipülasyon çarkı deşifre oldu.

Hazine ve Maliye Bakanlığı Vergi Denetim Kurulu Başkanlığının 14 Temmuz ve 3 Eylül 2026 tarihli yaş sebze ve meyve sektörüne ilişkin raporları, soruşturma kapsamında incelendi.

Vergi müfettişleri çiftçi beyanlarını, müstahsil makbuzlarını, e-faturaları, Hal Kayıt Sistemi verilerini ve şirket kayıtlarını karşılaştırdı.

Ortaya çıkan bulgulara göre bazı tedarikçilerde üreticinin gerçek satış bedeli ile belgelerde gösterilen alış maliyeti arasında ciddi farklar oluştu.

Çiftçi 6-8 lira dedi, makbuz 28 lira yazdı

Bir üreticinin 6-8 TL/kg seviyesinden sattığını beyan ettiği mandalina, müstahsil makbuzunda 28 TL/kg maliyetle kayda geçirildi. Firmanın aynı dönemdeki ortalama satış fiyatı ise 31,82 TL/kg olarak belirlendi.

Başka bir örnekte üretici mandalinayı 12 TL/kg fiyatla sattığını söyledi. Aynı ürün müstahsil makbuzunda 31,48 TL/kg olarak görünürken şirketin ortalama satış fiyatı 31,65 TL/kg oldu.

Böylece üretici fiyatı ile şirketin satış fiyatı arasında yaklaşık 20 liralık fark bulunmasına rağmen, belge üzerinde şirket sanki kilogram başına yalnızca 17 kuruş kazanmış gibi bir tablo ortaya çıktı.

4 liralık elma 9,50 liralık 'maliyet' oldu

Benzer tablo başka ürünlerde de görüldü. VDK raporlarına göre; çiftçinin 4-5 liraya sattığını belirttiği sanayi tipi elma 9,50 TL alış maliyetiyle gösterildi, ortalama 9,74 TL’ye satıldı.

7-12 TL aralığında alındığı beyan edilen patates belgede 20 TL, satışta ortalama 21,91 TL olarak yer alırken; 28-29 TL seviyesinde satıldığı belirtilen çekirdeksiz üzümün müstahsil makbuzunda fiyatı 45 TL’ye çıktı; şirketin ortalama satış fiyatı ise 45,81 TL oldu.

Çiftçiler anlattı: '35'e sattım, makbuzda 70'

Bir üretici yaklaşık 50 ton limonu 45-50 TL/kg seviyesinden sattığını, kendi adına düzenlenen belgelerde fiyatın 64-72 TL arasında gösterildiğini söyledi.

Başka bir çiftçi 25 ton limonu 35 TL/kg fiyatla sattığını, piyasadaki fiyatın yaklaşık 38 lira olduğunu anlatırken kendi adına düzenlenen makbuzlarda 70-78 TL/kg fiyat bulunduğunu ifade etti.

35 yıldır çiftçilik yaptığını belirten bir üretici ise ilk kesimde limonu 55 TL, ikinci kesimde 40 TL seviyesinden sattığını ancak belgelerde kilogram fiyatının 70 TL olarak göründüğünü söyledi.

Bir başka çiftçi de ilk kesimde 100 ton limonu 35 TL, ikinci kesimde 100 tonu 40 TL seviyesinden sattığını; buna karşılık kendi adına düzenlenen belgelerde fiyatların 69-72 TL arasında olduğunu beyan etti.

Tonaj da katlandı

VDK’nın incelemesinde yalnızca kilogram fiyatlarının değil, satılan ürün miktarlarının da büyütüldüğüne ilişkin beyanlar yer aldı. Bir limon üreticisi 2025 yılında toplam 200 ton limon ürettiğini ve sattığını söylerken kendi adına 633 ton limon için müstahsil makbuzu düzenlendiğini anlattı.

Başka bir üreticinin 126 tonluk limon satışı 328 ton olarak kayda geçti. Üretici gerçek ticaret hacminin yaklaşık 2,5-2,6 milyon TL olduğunu belirtirken, adına düzenlenen belgelerin toplamı yaklaşık 10 milyon TL’ye ulaştı.

Bir muz üreticisi ise yaklaşık 100-140 ton ürün sattığını, buna karşılık adına 192 ton üzerinden makbuz oluşturulduğunu; yaklaşık 4,63 milyon TL olduğunu belirttiği gerçek ticaret tutarının belgelerde 8,49 milyon TL’ye yükseldiğini anlattı.

400 ton patates kağıt üzerinde 1 milyon 741 bin kilogram olarak yazıldı

En dikkat çekici miktar farklarından biri patateste görüldü. Bir üretici yaklaşık 400-500 ton patatesi 7-12 TL/kg seviyesinden sattığını beyan etti. Ancak aynı üretici adına 1 milyon 741 bin 840 kilogram patatesin 20 TL/kg üzerinden alınmış gibi belgelendirildiği tespit edildi.

Başka bir üretici de yaklaşık 700 ton soğan sattığını söylerken, adına düzenlenen makbuzlarda miktarın 1.855 tona çıktığını ifade etti.

60 ton sarımsak makbuzda 800 ton

Tümen Tarım'a ilişkin incelemede bir üretici yaklaşık 60 ton sarımsak ürettiğini ve ürününü kilogramı 50 liradan sattığını beyan etti. Ancak VDK raporunda aynı üreticinin adına düzenlenen müstahsil makbuzlarında 800 ton sarımsak bulunduğu kayda geçti.

"Ben o firmaya hiç mal satmadım"

Öte yandan bazı kişiler, adlarına milyonlarca liralık müstahsil makbuzu düzenlenmesine rağmen ilgili firmaya hiçbir ürün satmadıklarını söyledi.

Bazıları zirai faaliyetinin dahi bulunmadığını, bazıları şirket çalışanı olduğunu ancak çiftçi olmadığını anlattı. Bir üretici, yalnızca belirli ürünleri yetiştirdiğini ancak kendi adına hiç üretmediği ahududu, incir, böğürtlen, elma ve kayısı gibi ürünler için de belge düzenlendiğini söyledi.

Acar Agro dosyasında bir üretici, şirketi tanımadığını ve hiçbir ürün teslim etmediğini belirterek kendi adına gösterilen satışların “hayalî” olduğunu beyan etti.

Ölüler adına milyonluk makbuz

Raporların en çarpıcı bulgularından biri ise hayatını kaybetmiş kişilerin adına düzenlenen belgeler oldu. Daha önce hayatını kaybetmiş 49 kişi adına 87 müstahsil makbuzu düzenlendiği ve bu belgelerin toplam tutarının 2 milyon 524 bin 987 TL olduğu tespit edildi.

Bigadiç Derin Tarım bakımından 6 ölü kişi adına 16 belge ve yaklaşık 5,88 milyon TL, Beta Tropikal bakımından ise 13 ölü kişi adına belge düzenlendiğine ilişkin tespitler raporlara girdi.

VDK, ölüm tarihinden sonra düzenlenen bu belgeleri, maliyetlerin istenilen seviyede oluşturulmasına imkân sağlayabilecek belge düzeni bakımından önemli bir risk göstergesi olarak değerlendirdi.

Tarladan dev market zincirlerine

Raporlar, incelemeye alınan büyük tedarikçilerin Türkiye’nin önde gelen perakende zincirlerine yaptığı satışları da ortaya koydu.

Acar Agro’nun 2025 yılında en fazla satış yaptığı şirket Yeni Mağazacılık A.Ş. oldu. Şirketin buraya yaptığı satış yaklaşık 709 milyon TL’ye ulaştı. Aynı yıl Migros’a yaklaşık 21,7 milyon TL satış yapıldığı görüldü.

2026’nın ilk üç ayında da Yeni Mağazacılık’a yaklaşık 193,2 milyon TL, Tarım Kredi Kooperatifine 73,5 milyon TL, Migros’a ise 25,7 milyon TL satış kaydı yer aldı.

Raporda ayrıca Akın Tarım’ın ŞOK, Kerem Sebze Meyve’nin BİM ile ticari ilişkileri ortaya konuldu.

Böylece ürünün tarladan büyük tedarikçiye, oradan zincir market kanalına uzanan yolu da mali kayıtlarla görünür hâle geldi.

Manipülasyon çarkı deşifre oldu

VDK raporlarının ortaya koyduğu modele göre sistemin ana mekanizması beş aşamada şekilleniyor.

Çiftçi ürünü gerçek piyasa fiyatından satıyor. Üretici adına daha yüksek fiyat veya miktarla müstahsil makbuzu düzenleniyor.

Böylece şirketin kayıtlı alış maliyeti yükseliyor. Şişirilmiş maliyet satış fiyatına yaklaştırılarak kâr marjı kâğıt üzerinde küçültülüyor. Ürün daha sonra büyük dağıtım ve perakende zincirlerine aktarılıyor.